आरोग्य व समचिकित्साशास्त्र’ या मालिकेतील हे पहिले पुस्तक म्हणजे डॉ. एम्. एल्. ढवळे मेमोरियल ट्रस्टने पालघर जिल्ह्यातील विक्रमगड या आदिवासी भागात गेल्या २५ वर्षांपासून केलेल्या अथक परिश्रमांचे फलित आहे. या पुस्तकाची निर्मिती एका महत्त्वाच्या गरजेतून झाली आहे: स्थानिक आदिवासी महिलांना, ज्यांना ‘आरोग्यसाथी’ म्हणून ओळखले जाते, त्यांना आरोग्याबद्दलचे शास्त्रीय ज्ञान सोप्या भाषेत देणे. या महिलांना किरकोळ आजारांवर उपचार करण्यासाठी आणि समुदायामध्ये आरोग्याविषयी जागरूकता निर्माण करण्यासाठी प्रशिक्षित केल्यानंतर, लेखिका डॉ. सुजाता गोडा आणि डॉ. नीना आंबेडकर यांनी हा अभ्यासक्रम पुस्तकरूपात संकलित केला आहे.

हे पुस्तक क्लिष्ट वैद्यकीय सिद्धांत आणि प्रत्यक्ष जमिनीवरील काम यांच्यातील एक दुवा म्हणून कार्य करते. पुस्तकाची सुरुवात ‘आरोग्य’ या संकल्पनेपासून होते; आरोग्य म्हणजे केवळ आजाराचा अभाव नसून ती एक सर्वांगीण स्थिती कशी आहे, याचे यात मार्गदर्शन दिले आहे. त्यानंतर, आपण आजारी का पडतो याची जैविक आणि पर्यावरणीय कारणे शोधून, वाचकांना आजारामागचे शास्त्र समजून घेण्यास मदत केली आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे, या पुस्तकात होमिओपॅथीची (समचिकित्साशास्त्राची) मूलभूत तत्त्वे कोणत्याही तांत्रिक बोजडपणाशिवाय मांडली आहेत. हे शास्त्र शरीराच्या नैसर्गिक उपचार शक्तीशी सुसंवाद साधून कसे कार्य करते, याचे सोपे स्पष्टीकरण यात दिले आहे. प्रामुख्याने सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रात काम करणारे आरोग्य सेवक आणि वैद्यकीय व्यावसायिकांसाठी हे पुस्तक तयार केले असले तरी, त्यातील साध्या मराठी भाषेमुळे हे पुस्तक सर्वसामान्य नागरिकांसाठीही तितकेच उपयुक्त ठरते. सर्वांसाठी होमिओपॅथिक उपचार सुलभ आणि प्रमाणित करण्याच्या दिशेने हे पहिले आणि अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे.

This introductory volume is the fruit of over 25 years of dedicated community health work by the Dr M.L. Dhawale Memorial Trust (MLDT) in the tribal regions of Vikramgad, Palghar. The book was born out of a practical necessity: the need to empower local tribal women, known as ‘Arogyasathis’ (Health Partners), with a scientific yet accessible understanding of medicine. After years of training these women to manage minor ailments and promote community well-being, the authors—Dr Sujata Goda and Dr Neena Ambedkar—compiled this foundational curriculum to reach a wider audience.

The book serves as a vital bridge between complex medical theory and grassroots application. It begins by demystifying the concept of health, moving beyond a simple “absence of disease” to a more holistic, dynamic state of being. It then explores the biological and environmental reasons why we fall ill, providing readers with a logical framework to understand pathology.

Crucially, the book introduces the core principles of Homoeopathy in a language that is free from technical jargon. It explains how this system of medicine works in harmony with the body’s natural healing processes. While primarily designed for community health workers and medical professionals in the public health sector, its simple Marathi prose makes it an invaluable resource for any layperson seeking to take charge of their family’s health. It is the essential first step in a series that seeks to standardise and simplify homoeopathic care for all.